Zergatik egiten du euri gehiago mendien alde batzuetan beste batzuetan baino? FOEHN EFEKTUA

-

Foehn efektuaren ondorioz gertatzen da euri gehiago egitea mendien alde batzuetan beste batzuetan baino. Efektu honek bere izena hartzen du Alpe mendien iparraldeko haize batetik.

Baina Foehn efektua non gertatu ohi da? Ba... adibidez hemen, Euskal Herrian. Izan ere, ipar-mendebaldeko haizea (itsasoak berotu eta hezetu egin duena) Ozeano Altlantikotik sartzen da Iberiar Penintsulara. Sartzean, Euskal Herriko hainbat mendirekin egiten du topo haize horrek. Zein da emaitza? Ba mendiak zeharkatzean haizeak ura galtzea eta beste aldera lehorrago igarotzea. Hori da arrazoietako bat Euskal Herriko mendi magal batzuetan euri gehiago egitearena, eta beste magalean ez hainbeste.

Azalpenean sakondu aurretik, jakin behar duzue mendiek bi magal dituztela: haizealdea eta haizebea. Haizealdea, hitzak berak esaten duen bezala, haizeak jotzen duen mendi magala da. Haizebea, berriz, haizeak jotzen ez dion hegala da, irudian ikus dezakezuen bezala.

Beste hitz batzuekin esanda, Foehn efektua aire masa bero eta heze batek mendi baten kontra egitean sortzen den fenomenoa da. Oztopoa edo mendia gainditzeko, aire horrek gora egin behar du, haizealdetik. Airea gorantza doan heinean, hau da, altitudean aurrera egiten duen heinean, tenperatura galtzen doa. Izan ere, denok dakigu altitudean geroz eta gorago joan geroz eta hotz gehiago egiten duela. Adibidez, Bilboko alde zaharrean 20ºC egiten dituelarik, agian Pagasarriko tontorrean 16ºC egin ditzake, nahiz eta bata bestearengandik oso hurbil egon. Hori presio atmosferikoa murrizten delako gertatzen da. Izan ere, presioa altuerarekin murrizten da, airea hoztuz.

Tenperatura alde batera utziz, prezipitazioei dagokienez ere aldaketak gertatzen dira bi magaletan. Izan ere, aireak mendian gora egitean aire horrek dakarren hezetasuna edo ur-lurruna kondentsatu egiten da eta prezipitazioak sortzen ditu haizealdean, hau da, euria egiten du. Haizebeko aldera igarotzean, aldiz, aire masa horrek ura edo hezetasuna galdu du jada (haizealdean deskargatu delako euria) eta beraz, bertako airea jada lehorra da (ez du euririk egingo).

Laburbilduz, mendiaren haizealdean euria eta hotza egiten duen bitartean, haizebeko aldean eguraldia hobea izango da: euririk gabea eta beroagoa. 


BIBLIOGRAFIA: 

  • Meteo Navarra. Gobierno de Navarra, Nafarroako Gobernua. [Azken kontsulta: 25/10/2021] URL: http://meteo.navarra.es/definiciones/efecto_foehn.cfm
  • Meteorología en Red. Portillo, G., Melguizo, D. & Curiel, L. [Azken kontsulta: 25/10/2021] URL: https://www.meteorologiaenred.com/efecto-foehn.html

Iruzkinak

Argitaratu iruzkina

Blog honetako argitalpen ezagunak

Zer da EUTROFIZAZIOA?

-
Irudia
(Argazkia: iAgua) Eutrofizazio hitza eutros hitz grekotik dator, "ondo hornitua" esanahia duena. Eutrofizazioa gertatzen da ekosistema urtar batera (laku edo putzuetara batez ere) mantenugai inorganiko gehiegi heltzen direnean gizakiaren esku hartzearen ondorioz: batez ere N ( nitrogenoa ), S ( sufrea ) eta P ( fosforoa ). Gehiegizko mantenugai horiek algen proliferazioa eragiten dute. Alga horiek lakuaren gainazala estaltzen dute (geruza berde bat sortuz), eta azpiko geruzetara argia iristea oztopatzen dute, uraren uhertasuna handituz. Horren ondorioz, beheko geruzetan dauden alga edo landareek ezin dute fotosintesia egin, eta hil egiten dira (ezin dute oxigenoa ekoiztu). Gauzak horrela, bestelako mikroorganismoek (bakterioek adibidez) beheko geruza horietan dagoen oxigeno gutxia kontsumituko dute, oxigeno guztiarekin amaituz . Laku horretan bizi diren arrain eta moluskoek ere oxigenoa behar dutenez bizitzeko, horiek ere hil egingo dira. Laburbilduz, gizakiaren ondorioz ong...
Irakurri informazio gehiago

Odol-emailea izan nahi al duzu?

-
Irudia
Odola eman edo jaso behar baduzu, lehendabizi odol-taldeen dinamika ezagutu behar duzu. Izan ere, pertsona orok ezin diogu edozein pertsonari odola eskaini, bere gorputzak baztertu egin ahal duelako. Hortaz, emailearen eta hartzailearen arteko bateragarritasuna bilatzea beharrezkoa da. Hori ulertzeko, AB0 eta Rh sistemak ulertzea ezinbestekoa da.  AB0 sistema : Pertsona batek odol-talde bat edo beste edukiko du, bere odoleko globulu gorriek mintzean duten antigeno izeneko substantzien arabera. Horren arabera, 4 odol-talde mota sortzen dira: A, B, AB eta 0.  AB0 sisteman, bi antigeno mota daude: A antigenoa eta B antigenoa. A odol-taldeak A antigenoa dauka globulu gorrien mintzean, B odol-taldeak B antigenoa, AB taldeak A eta B antigenoak (biak batera), eta 0 taldeak, aldiz, ez dauka antigenorik (ez A ez B). Odol-talde bakoitzeko globulu gorriak Bestalde, pertsona baten odolean, beste antigenoaren kontrako antigorputzak daude. Antigorputzak gure gorputzak ekoizten dituen "defen...
Irakurri informazio gehiago

Naturalak al dira UHOLDEAK?

-
Irudia
Geroz eta larriagoak eta errepikakorragoak diren uholdeak geroz eta arazo gehiago ari dira sortzen gure herrietan. Baina arazoa uholdeak dira, ala gizakia?  Galdera horri erantzuteko pare bat kontutxo jakin behar dituzu. Hasteko, ba al dakizu zer den uholde-lautada ?  Uholde-lautada ibaien inguruan bi aldetara zabaltzen den lur-eremua da, urak gora egiten duenean busti egiten dena. Naturak dena dauka kontrolpean, nahiz eta batzuetan guk kontrol hori apurtu. Neguan euri-jasa handiak egiten dituenean, ibaien alboetako lurrak (hots, uhalde-lautada) ur azpian geratzen dira era natural batean. Naturala da, beraz, euri asko egitean uholdeak gertatzea: ibaiek alboko lurrak dituzte ur hori hartzeko. Ondorioz, logikoa da uholde-lautada horretan eraikiz gero, euriteen ostean eraikin horiek ur azpian geratuko direla. Ibaia eta aldameneko uholde-lautada. Argazkia: Paweł (Pexels) Esan bezala, gizakiak uholde-lautada horiek ustiatu egin dituela historian zehar. Antzinean nekazaritzako lurra...
Irakurri informazio gehiago