Zer da PERMAFROSTA? Zer nolako eragina du beregan klima-aldaketak?

-

 

Argazkia: Yaroslav Shuraev (pexels.com)

Permafrosta beti izoztuta dagoen lurzorua da (permanent frozen soil ingelesez). Hori dela eta, udan ere izoztuta mantentzen da. Artikoko permafrostak izoztuta 1-3 milio urte daramatzala pentsatzen da, eta are urte gehiago Artartikakoak.

Hainbeste izotzezko ingurunea bakartia izatea espero daitekeen arren, permafrosteko lurzoru izoztua ezin hobea da hotzera moldatutako bakterioak eta birusak denboraldi luzetan zehar bizirik mantentzeko. Agian milioika urte! 

Azken urteotan gertatzen ari den klima-aldaketaren ondorioz, munduko tenperaturak etengabe daude igotzen, eta horrek permafrosta pixkanaka-pixkanaka urtzea dakar. Etengabeko urtze horren ondorioz, baliteke arriskutsuak izan daitezkeen permafrostean bizirik mantendu diren birus eta bakterioak askatzea. Horrela, gaixotasun berriak atera edo jada desagertutako gaixotasunak berpiztu daitezke. 2020an jasan dugunaren arabera, badakigu horrek zer nolako ondorioak eduki ditzakeen. Beraz, hurrengo pandemiak ekidin nahi baditugu, ezinbestekoa da natura babestea eta klima-aldaketa ez okerragotzeko neurriak hartzea. Ez da txantxa! 

Gainera, permafrosta urtu heinean, lurzoruan deskonposatzen ari diren landare eta animalien arrastoak (materia organiko deritzenak) eskuragarri egotearen ondorioz, lurzoruko mikroorganismoen aktibitatea igo egin daiteke, mikroorganismoak materia organiko horretaz elikatzen baita. Mikroorganismoen arnasketaren ondorioz, atmosferara berotegi efektuko gasak askatzen dira, klima-aldaketa are gehiago okerragotuz. Hortaz, permafrosta urtzeak ez dakar ezer onik!

Bibliografia:
- Jansson, J. K. & Taș, N. (2014). The microbial ecology of permafrost. Nature reviews, microbiology, 12: 414-425. DOI: 10.1038/nrmicro3262
- Guevara, E. Cambio climático y enfermedades infecciosas. [Internet]. Cátedra UNESCO en Riesgos Hidrometeorológicos. 06/04/2020 [azken kontsulta: 29/06/2021].
URL: https://blogcatedraunesco.udlap.mx/cambio-climatico-y-enfermedades-infecciosas/


Iruzkinak

Argitaratu iruzkina

Blog honetako argitalpen ezagunak

Zer da EUTROFIZAZIOA?

-
Irudia
(Argazkia: iAgua) Eutrofizazio hitza eutros hitz grekotik dator, "ondo hornitua" esanahia duena. Eutrofizazioa gertatzen da ekosistema urtar batera (laku edo putzuetara batez ere) mantenugai inorganiko gehiegi heltzen direnean gizakiaren esku hartzearen ondorioz: batez ere N ( nitrogenoa ), S ( sufrea ) eta P ( fosforoa ). Gehiegizko mantenugai horiek algen proliferazioa eragiten dute. Alga horiek lakuaren gainazala estaltzen dute (geruza berde bat sortuz), eta azpiko geruzetara argia iristea oztopatzen dute, uraren uhertasuna handituz. Horren ondorioz, beheko geruzetan dauden alga edo landareek ezin dute fotosintesia egin, eta hil egiten dira (ezin dute oxigenoa ekoiztu). Gauzak horrela, bestelako mikroorganismoek (bakterioek adibidez) beheko geruza horietan dagoen oxigeno gutxia kontsumituko dute, oxigeno guztiarekin amaituz . Laku horretan bizi diren arrain eta moluskoek ere oxigenoa behar dutenez bizitzeko, horiek ere hil egingo dira. Laburbilduz, gizakiaren ondorioz ong...
Irakurri informazio gehiago

Odol-emailea izan nahi al duzu?

-
Irudia
Odola eman edo jaso behar baduzu, lehendabizi odol-taldeen dinamika ezagutu behar duzu. Izan ere, pertsona orok ezin diogu edozein pertsonari odola eskaini, bere gorputzak baztertu egin ahal duelako. Hortaz, emailearen eta hartzailearen arteko bateragarritasuna bilatzea beharrezkoa da. Hori ulertzeko, AB0 eta Rh sistemak ulertzea ezinbestekoa da.  AB0 sistema : Pertsona batek odol-talde bat edo beste edukiko du, bere odoleko globulu gorriek mintzean duten antigeno izeneko substantzien arabera. Horren arabera, 4 odol-talde mota sortzen dira: A, B, AB eta 0.  AB0 sisteman, bi antigeno mota daude: A antigenoa eta B antigenoa. A odol-taldeak A antigenoa dauka globulu gorrien mintzean, B odol-taldeak B antigenoa, AB taldeak A eta B antigenoak (biak batera), eta 0 taldeak, aldiz, ez dauka antigenorik (ez A ez B). Odol-talde bakoitzeko globulu gorriak Bestalde, pertsona baten odolean, beste antigenoaren kontrako antigorputzak daude. Antigorputzak gure gorputzak ekoizten dituen "defen...
Irakurri informazio gehiago

Naturalak al dira UHOLDEAK?

-
Irudia
Geroz eta larriagoak eta errepikakorragoak diren uholdeak geroz eta arazo gehiago ari dira sortzen gure herrietan. Baina arazoa uholdeak dira, ala gizakia?  Galdera horri erantzuteko pare bat kontutxo jakin behar dituzu. Hasteko, ba al dakizu zer den uholde-lautada ?  Uholde-lautada ibaien inguruan bi aldetara zabaltzen den lur-eremua da, urak gora egiten duenean busti egiten dena. Naturak dena dauka kontrolpean, nahiz eta batzuetan guk kontrol hori apurtu. Neguan euri-jasa handiak egiten dituenean, ibaien alboetako lurrak (hots, uhalde-lautada) ur azpian geratzen dira era natural batean. Naturala da, beraz, euri asko egitean uholdeak gertatzea: ibaiek alboko lurrak dituzte ur hori hartzeko. Ondorioz, logikoa da uholde-lautada horretan eraikiz gero, euriteen ostean eraikin horiek ur azpian geratuko direla. Ibaia eta aldameneko uholde-lautada. Argazkia: Paweł (Pexels) Esan bezala, gizakiak uholde-lautada horiek ustiatu egin dituela historian zehar. Antzinean nekazaritzako lurra...
Irakurri informazio gehiago